Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi (ASBÜ) Kuzey Kıbrıs Yerleşkesi ile Kıbrıs Vakıflar İdaresi (EVKAF) iş birliğinde düzenlenen “Kıbrıs’taki Türk Vakıf Hayratları: Mevcut Durum ve Arşiv Analizi Sempozyumu”, 19 Kasım 2026 tarihinde Lefkoşa Bedesten’de gerçekleştirilen ikinci oturumla devam etti. ASBÜ Öğretim Üyesi Prof. Dr. Ejder Okumuş’un başkanlığını yaptığı, 13.40–14.40 saatleri arasında düzenlenen oturumda Kıbrıs’taki Osmanlı vakıflarının tarihî gelişimi, gelir kaynakları, toplumsal işlevleri ve günümüze ulaşan vakıf eserleri arşiv belgeleri ışığında değerlendirildi.
Oturumda Prof. Dr. Mehmet Topal, Prof. Dr. Mehmet Demiryürek ve Doç. Dr. Abdullah Çakmak tarafından hazırlanan bildiriler sunuldu. Sempozyuma katılamayan Prof. Dr. Mehmet Demiryürek’in bildirisi, asistanı Büşra Akad tarafından aktarıldı.
Piskopi’deki Seyyid Hacı Ahmed Vakfı Arşiv Belgeleriyle İncelendi
Oturumun ilk bildirisini Anadolu Üniversitesi Tarih Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Mehmet Topal, “Piskopi’de Bir Osmanlı Teşekkülü: Seyyid Hacı Ahmed Bin Keleş Hüseyin Vakfı” başlığıyla sundu. Osmanlı vakıflarının dinî ve sosyal hizmetlerin yürütülmesi, yerleşimlerin imarı ve toplumsal hayatın desteklenmesindeki rolüne değinen Topal, Limasol’un batısındaki Piskopi/Yalova’da 19. yüzyıl başlarında Keleş Hüseyin’in oğlu Seyyid Hacı Ahmed tarafından kurulan vakfın tarihini ele aldı.
Kıbrıs Vakıflar İdaresinde bulunan Kara Kaplı Vakfiye Kayıt Defteri’nin 152. sayfasındaki vakfiye üzerinden vakfın kuruluş ve faaliyetlerine ilişkin bilgiler aktaran Topal, vakfa 62 dönüm tarla, ev ve müştemilatı ile sulama hakkının tahsis edildiğini belirtti. Vakıf gelirleriyle Sünbülî mevkisindeki çeşme ve Debbağhane çeşmesinin bakım ve onarımının yapılmasının, ayrıca kazadaki camide düzenli Kur’an-ı Kerim okutulmasının öngörüldüğünü ifade etti. Bu örnek üzerinden vakıfların su hizmetleri, dinî faaliyetler ve sosyal ihtiyaçların karşılanmasındaki işlevlerine dikkat çekti.
Muslu Çavuş Vakfı’nın Piskobu’daki Yapılanması Ele Alındı
Yakın Doğu Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Mehmet Demiryürek’in “Osmanlı Döneminde Piskobu’da (Leymosun) Kurulan Vakıflardan Muslu Çavuş Vakfı Üzerine Bir Araştırma” başlıklı bildirisi Büşra Akad tarafından sunuldu. Bildiride, Osmanlı döneminde Piskobu’da kurulan vakıfların tarihsel gelişimi ve taşınmaz varlıkları üzerinden bölgedeki vakıf yapılanması değerlendirildi.
Piskobu’da 1649 yılında Belkıs Hatun bint-i Merhum Ferruh Ağa tarafından kurulan ilk vakfın yanı sıra, bölgede mal varlığı bulunan daha erken tarihli Yusuf Ağa bin Perviz Vakfı’nın 1607 yılına uzanan kuruluş bilgileri aktarıldı. Piskobu ile bağlantılı toplam 10 vakfın tespit edildiği; bunların mal varlığının bir kısmı veya tamamı bölgede bulunan vakıflar şeklinde sınıflandırıldığı belirtildi.
Seyyid Hacı Ahmed bin Keleş Hüseyin Vakfı ile Muslu Çavuş Vakfı’nın özellikle Piskobu Camii için kurulduğu ve her iki vakfın mal varlığının tamamının Piskobu’da bulunduğu ifade edildi. Bildiride, Muslu Çavuş Vakfı üzerinden bölgedeki Osmanlı vakıflarının mülkiyet ve yapılanma özellikleri incelendi.
Tahtakale Camii’nin Tarihî ve Hukuki Geçmişi Arşiv Kayıtlarıyla Değerlendirildi
Afyon Kocatepe Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Abdullah Çakmak, “Güney Kıbrıs’ta Bir Osmanlı Mirasının Tarihi Serencamı: Tahtakale Camii” başlıklı bildirisinde, Kıbrıs’taki Osmanlı vakıf eserlerinin tarihî gelişimini ve Tahtakale Camii’nin geçmişini ele aldı. Osmanlı döneminde cami, mescit, mektep ve çeşmelerin vakıflar aracılığıyla inşa edildiğini; dükkân, değirmen ve zeytinlik gibi gelir kaynaklarıyla bu yapıların sürdürüldüğünü belirtti.
Güney Lefkoşa’daki Osmanlı camilerinin tarihine değinen Çakmak, Ömeriye ve Araplar camilerinin kiliseden dönüştürüldüğünü, Bayraktar ve Tahtakale camilerinin ise Osmanlı döneminde cami olarak inşa edildiğini aktardı. Tahtakale Camii’nin 16. yüzyıla uzanan geçmişini ele alan Çakmak, Şamlı Seyyid Hacı Mehmed Ağa’nın mahalle mescidini 1826’dan önce yeniden inşa ettirdiğini, 1826 yılında padişah izniyle minber eklenmesi sonucunda yapının camiye dönüştürüldüğünü ifade etti.
19 Aralık 1826 tarihli vakfiye kapsamında Lefkoşa’daki Fethiye ve Tahtakale camileri, Lapta Camii ve Mağusa’daki Kutub Osman Efendi Türbesi için dükkânlar, değirmenler, zeytinlikler ve 20 bin guruş tahsis edildiğini belirten Çakmak, gelirlerin yetersiz kalması üzerine 25 Temmuz 1838 tarihli ek vakfiye ile yeni taşınmazların ve 31 bin guruşun vakfa eklendiğini kaydetti.
Arşiv kayıtlarının camiye görevli tayinleri, İngiliz dönemindeki onarımlar ve vakıf mülklerine ilişkin uygulamaların izlenmesine imkân sağladığını belirten Çakmak, Tahtakale Camii’nin 1963 sonrasında cemaatsiz kaldığını, 2003–2004 yıllarında restore edilmesine rağmen günümüzde ibadete kapalı olduğunu aktardı.
Oturumda sunulan bildiriler, Kıbrıs’taki Osmanlı vakıflarının dinî hizmetlerin yanı sıra su altyapısı, taşınmaz gelirleri, bakım ve onarım faaliyetleri ile toplumsal dayanışma alanlarında üstlendiği işlevleri tarihî kayıtlar ve bilimsel araştırmalar üzerinden ortaya koydu.
asbu.edu.tr' yi kullanarak çerezlere izin vermiş olursunuz.