Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi (ASBÜ) ev sahipliğinde düzenlenen “Osmanlı’nın Son Döneminde Bir Âlim ve Devlet Adamı: Ahmet Cevdet Paşa Sempozyumu”, 22 Ekim 2026 tarihinde ASBÜ Sezai Karakoç Salonu’nda gerçekleştirilen oturumlarla tamamlandı. Gün boyu süren sempozyumda Ahmet Cevdet Paşa’nın tarihçiliği, hukuk anlayışı, Osmanlı modernleşmesine ilişkin görüşleri, devlet adamlığı ve ilmî mirası farklı yönleriyle ele alındı.

Açılış konuşmaları gerçekleştirildi

Sempozyum, protokol konuşmalarıyla başladı. Açılışta ASBÜ Rektör Yardımcısı Prof. Dr. Münire Kevser Baş ile Atatürk Kültür Merkezi Başkanı Doç. Dr. Zeki Eraslan katılımcılara hitap etti.

Ahmet Cevdet Paşa’nın tarihçiliği ve Osmanlı modernleşmesi değerlendirildi

Dr. Öğr. Üyesi Cumhur Bekar’ın başkanlığında gerçekleştirilen birinci oturumda Prof. Dr. Selim Tezcan, “Ahmet Cevdet Paşa’nın Tarihçiliğinde Haçlı Seferleri” başlıklı bildirisini sundu. Doç. Dr. Aslı Yiğit, “Ahmet Cevdet Paşa’nın Tezâkir’inde Rusya Algısı ve Balkanlar Meselesi” başlıklı sunumunda Paşa’nın dış politika perspektifini ve söz konusu meseleleri eserlerine nasıl yansıttığını ele aldı. Arş. Gör. Dr. Muhammed Yasir Okumuş ise “Düşünce ve Manzumesinde Osmanlı Modernleşmesi” başlıklı bildirisiyle oturuma katkı sundu.

Oturumda Ahmet Cevdet Paşa’nın tarihçiliğini şekillendiren kaynaklar, İslam dünyasında ve Avrupa’da Aydınlanma döneminde kaleme alınan tarih eserlerinin düşünsel birikimine etkisi değerlendirildi. Ayrıca Paşa’nın Rusya ve Balkanlar meselelerine yaklaşımı, Osmanlı modernleşmesi ve ıslahatları karşısındaki tutumu üzerinde duruldu.

Hukuk mirası ve devlet yönetiminde liyakat anlayışı ele alındı

Prof. Dr. Mehmet Emin Bilge’nin başkanlığındaki ikinci oturumda Doç. Dr. Zeki Eraslan “Yönetimde Liyakat İlkesi ve Ahmet Cevdet Paşa”, Prof. Dr. Ergin Ergül “Ahmet Cevdet Paşa’nın Yargı Teşkilatı Mirası ve Cumhuriyet’e İntikali”, Prof. Dr. Hayrünnisa Özdemir “Mecelle’de ve Türk Medeni Hukukunda Şuf’a Hakkı”, Prof. Dr. Mustafa Avcı ise “Ahmet Cevdet Paşa’nın Türk Özel Hukuku Terimlerinin Oluşmasına Katkısı” başlıklı bildirilerini sundu.

Bu oturumda Paşa’nın devlet yönetiminde liyakat ilkesine yaklaşımı, Osmanlı’dan Cumhuriyet’e uzanan hukuki ve kurumsal mirası ile Türk özel hukukunun terminolojisinin oluşumuna katkısı değerlendirildi. Sunumlarda, Ahmet Cevdet Paşa’nın hukuk alanındaki çalışmalarının tarihsel ve güncel yansımaları üzerinde duruldu.

Paşa’nın ilmî kimliği ve tefsir anlayışı tartışıldı

Öğle arasının ardından gerçekleştirilen üçüncü ve son oturumun başkanlığını Doç. Dr. Ersin Durmuş üstlendi. Oturumda Prof. Dr. Şahban Yıldırımer “İdeolojik Yaklaşımların Perdelediği Büyük Hukukçu: Ahmet Cevdet Paşa”, Prof. Dr. Harun Savut “Entelektüel ve Devlet Adamı Kimliğinin Tefsire Yansıması: Müfessir Ahmet Cevdet Paşa” başlıklı bildirilerini sundu. Doç. Dr. Cihan Kılıç ile Dr. Vahap Sayın ise “Ahmed Cevdet Paşa’nın Vak’anüvisliği” başlıklı ortak çalışmalarını katılımcılarla paylaştı.

Son oturumda Ahmet Cevdet Paşa’nın tarih yazıcılığı ve hukukçuluğunun yanı sıra tefsir alanındaki birikimi ve ilmî kimliği de ele alındı. Paşa’nın devlet adamlığı tecrübesinin dinî metinleri yorumlama yaklaşımına yansımaları değerlendirilirken eserlerinin ideolojik tartışmaların ötesinde, tarihsel ve ilmî bağlamları dikkate alınarak incelenmesinin önemi vurgulandı.

Gün boyu süren sempozyum, Ahmet Cevdet Paşa’nın tarih, hukuk, dinî ilimler ve devlet yönetimi alanlarındaki çok yönlü mirasının farklı disiplinlerin perspektifinden değerlendirilmesine imkân sağladı.