Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi (ASBÜ) Rektörü Prof. Dr. Musa Kazım Arıcan, Özbekistan Yazarlar Birliğine gerçekleştirdiği ziyaret kapsamında Özbekistan Yazarlar Birliği Müzesini ziyaret etti ve Türk dünyasının en önemli kültür hazinelerinden biri olan Kâşgarlı Mahmud’un Dîvânu Lugâti’t-Türk adlı eseri üzerine Özbek medyasına özel bir röportaj verdi.

Röportajda, Dîvânu Lugâti’t-Türk’ün yalnızca Türkçenin ilk kapsamlı sözlüğü değil, aynı zamanda Türk dünyasının ortak dilini, tarihini, kültürünü ve medeniyet birikimini gelecek kuşaklara aktaran eşsiz bir eser olduğu vurgulandı. Prof. Dr. Musa Kazım Arıcan, Kâşgarlı Mahmud’un bu eseri 1074 yılında Bağdat’ta Abbâsî Halifesi Muktedî Biemrillâh’a takdim ettiğini hatırlatarak, Dîvânu Lugâti’t-Türk’ün Türkçeyi öğrenmek isteyenlere rehber olmak amacıyla kaleme alındığını ve Türkçenin İslam medeniyetinin ilim, kültür ve iletişim dilleri arasındaki yerini güçlendiren tarihî bir dönüm noktası niteliği taşıdığını ifade etti.

Dîvânu Lugâti’t-Türk’te Yer Alan İlk Dünya Haritası Anlatıldı

Röportajda eserin en dikkat çekici bölümlerinden biri olan Dîvânu Lugâti’t-Türk Dünya Haritası üzerinde de duruldu. Prof. Dr. Arıcan, bu haritanın Türk düşünce tarihinde ve dünya haritacılığı açısından büyük önem taşıyan ilk dünya haritalarından biri olduğunu belirtti.

Haritada, Türk dünyasının yaşadığı geniş coğrafyanın ayrıntılı biçimde gösterildiğini ifade eden Prof. Dr. Arıcan, Orta Asya’dan Anadolu’ya uzanan Türk yurtlarının yanı sıra dönemin bilinen birçok bölgesinin yer aldığını, Japonya’nın da haritada gösterilen coğrafyalar arasında bulunmasının eserin dünya tasavvurunun genişliğini ortaya koyduğunu dile getirdi. Bu yönüyle Dîvânu Lugâti’t-Türk’ün yalnızca bir sözlük değil, aynı zamanda Türklerin dünyayı algılayışını yansıtan önemli bir medeniyet belgesi olduğuna dikkat çekti.

Türk Dilinin ve Kültürünün Ansiklopedik Hafızası

Prof. Dr. Musa Kazım Arıcan, Dîvânu Lugâti’t-Türk’ün Türk halklarının ortak kültürünü bütün yönleriyle kayıt altına alan ansiklopedik bir eser niteliği taşıdığını ifade etti.

Röportajda, eserde Türk topluluklarının günlük yaşamına, geleneklerine, sosyal hayatına ve maddi kültürüne ilişkin çok sayıda unsurun yer aldığı belirtildi. Türk halklarının kullandığı araç ve gereçler, yaşam biçimleri, gelenekleri, yemek kültürü ve toplumsal hayatına ilişkin kavramların ayrıntılı biçimde anlatıldığı eserde; ilk ütü, mendil, kaşık, çatal gibi gündelik hayata ait birçok kültürel unsurun da tanımlandığı ve bunların Türk medeniyetinin zenginliğini yansıttığı vurgulandı.

Eserin, Türk boylarının kullandığı kelimeleri, atasözlerini, şiir örneklerini ve deyimleri bir araya getirerek Türk dilinin tarihî gelişimini ortaya koyan temel kaynaklardan biri olduğu ifade edildi.

Türk Dünyasının Ortak Hafızasına Katkı

Özbekistan Yazarlar Birliği Müzesinde gerçekleştirilen ziyaret ve röportajda, Dîvânu Lugâti’t-Türk’ün Türk dünyasının ortak hafızasını güçlendiren en önemli eserlerden biri olduğu vurgulandı. Türkiye ile Özbekistan başta olmak üzere Türk dünyası ülkeleri arasında ortak dil, kültür ve tarih bilincinin geliştirilmesinde bu tür eserlerin taşıdığı değere dikkat çekildi.

Ziyaret kapsamında gerçekleştirilen söyleşi, Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesinin Türk dünyasının ortak kültürel mirasının korunması, tanıtılması ve uluslararası akademik platformlarda daha görünür hâle getirilmesine yönelik çalışmalarına katkı sunan önemli bir kültürel buluşma olarak değerlendirildi.